amitriptyline

Apotheek.nl informatie over amitriptyline Amitriptyline is sinds 1961 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Sarotex en Tryptizol en het merkloze Amitriptyline. Het is te verkrijgen in tabletten en capsules.

1. Wat doet amitriptyline en waarbij wordt het gebruikt?

Amitriptyline behoort tot de groep tricyclische antidepressiemiddelen. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid natuurlijk voorkomende stoffen die een rol spelen bij stemmingen en emoties. Artsen schrijven het voor bij depressie, zenuwpijn, bedplassen, spierpijn bij fibromyalgie en hoofdpijn.
	Depressie
	*Verschijnselen* Bij depressiviteit is er sprake van een sombere stemming, geen interesse en plezier meer in de dingen van het leven. Iemand die depressief is, voelt zich vaak waardeloos en heeft schuldgevoelens. Ook kunnen mensen met depressiviteit snel geïrriteerd zijn en moeite hebben met inslapen of doorslapen. *Werking* Amitriptyline verbetert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel twee tot vier weken duren voor u dit effect begint te merken. Na ongeveer zes weken is het effect maximaal. Het is belangrijk om het middel dan nog minsten zes tot negen maanden te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt. *Consequent gebruiken* Hoewel de werking tegen depressiviteit pas na een aantal weken inzet, kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs. *Behandeling* Uw arts zal meestal beginnen met de laagst mogelijke dosering, zodat u in het begin zo min mogelijk hinder ondervindt van de bijwerkingen. In de loop van de eerste weken, of als het effect op zich laat wachten, zal uw arts u een hogere dosering voorschrijven.
	Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij depressie

	Zenuwpijn
	*Verschijnselen* Bij zenuwpijn voelt u heftige pijnschokken met een zeer scherpe, stekende of constant brandende pijn. De pijn is continu aanwezig of kan opkomen na slechts een lichte aanraking. Het betreft vaak één specifiek deel van het lichaam, zoals een deel van het gezicht, een deel van de romp of een voet of arm. Ook fantoompijn is een vorm van zenuwpijn. Dit is pijn die aanwezig lijkt te zijn in een afgezet lichaamsdeel, bijvoorbeeld een been. *Oorzaak* De oorzaak van zenuwpijn ligt bij de gevoelszenuwen. Deze versturen 'berichten' over aanrakingen en verwondingen naar de hersenen. Beschadigde of geïrriteerde zenuwen zullen deze berichten onjuist versturen, waardoor de hersenen heftige pijn voelen, zonder dat er van een verwonding sprake is. Een beschadiging of irritatie van een gevoelszenuw kan bijvoorbeeld ontstaan na gordelroos (een infectie van een zenuw met een Herpes-virus) of bij diabetes (suikerziekte), maar er zijn ook andere oorzaken mogelijk. Bij zenuwpijnen ligt de oorzaak van de pijn dus niet in een beschadiging op de plaats waar u de pijn voelt, maar bij de betrokken gevoelszenuw zelf. Daarom hebben gewone pijnstillers meestal weinig effect bij zenuwpijnen. *Werking* Amitriptyline wordt oorspronkelijk gebruikt als middel tegen depressiviteit. Bij deze toepassing bleek dat het soms ook zenuwpijnen verminderde. Dit pijnstillende effect komt op een andere manier tot stand dan de werking tegen depressiviteit. De pijnstillende werking begint niet meteen, maar treedt in na één tot twee weken.
	Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij zenuwpijn

	Bedplassen
	Van bedplassen spreekt men als een kind van vijf jaar of ouder 's nachts de plas niet lang genoeg kan ophouden. *Behandeling* Als gemiddeld twee keer per maand of vaker in bed wordt geplast, zal een arts in eerste instantie een behandeling zonder geneesmiddelen proberen. Bijvoorbeeld door het kind te belonen als het droog is gebleven of door het kind wakker te laten worden als het gaat plassen met behulp van een plaswekker. Artsen schrijven amitriptyline alleen voor als er tegelijk ook op andere manieren wordt geprobeerd het bedplassen te verminderen. Vraag uw arts naar de beste methoden voor uw kind. *Werking* Het is niet bekend hoe amitriptyline werkt bij bedplassen. Het blijkt lang niet bij alle kinderen effect te hebben. Als het werkt, is het effect meestal na enkele dagen merkbaar.
	Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij bedplassen

	Hoofdpijn
	Amitriptyline wordt gebruikt bij hardnekkige vormen van spanningshoofdpijn en bij hoofdpijn die wordt veroorzaakt door het langdurig gebruik van pijnstillers. *Spanningshoofdpijn* Bij spanningshoofdpijn hebt u last van een doffe of drukkende pijn in de schedelhuid, de slapen of de nek. Soms voelt het of er een strakke band om uw hoofd zit. Deze vorm van hoofdpijn wordt veroorzaakt door spierspanning in de nek- en schouderspieren, bijvoorbeeld door een verkrampte werkhouding, stress of angst. *Behandeling* De beste remedie tegen spanningshoofdpijn is rust, ontspanningsoefeningen en massage. Mocht dit niet helpen, dan kan de arts proberen of amitriptyline helpt. Het is niet precies bekend hoe amitriptyline werkt bij spanningshoofdpijn. Mogelijk beïnvloedt het de verwerking van pijnsignalen door de hersenen. Het middel is niet werkzaam bij iedereen en het kan enkele weken duren voor u merkt dat de spanningshoofdpijn is verdwenen. *Pijnstillerafhankelijke hoofdpijn* Als u gedurende enkele maanden of langer bijna elke dag een pijnstiller gebruikt tegen de hoofdpijn, kunt u last krijgen van pijnstillerafhankelijke hoofdpijn. Het is dan belangrijk om te stoppen met de pijnstillers. Als u net stopt met de pijnstillers, zult u tijdelijk echter meer hoofdpijn krijgen. Het is belangrijk de vicieuze cirkel te doorbreken. Amitripryline kan worden gebruikt om de periode dat u stopt met de pijnstillers, te overbruggen. U moet het dan één of twee maanden gebruiken om hoofdpijn te voorkomen.
	Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij hoofdpijn

	Spierpijn
	Artsen schrijven amitriptyline soms voor bij een bepaalde aandoening, namelijk fibromyalgie. *Verschijnselen* Fibromyalgie is een aandoening van spieren en gewrichten zonder een duidelijk aanwijsbare oorzaak. De belangrijkste verschijnselen zijn pijn in de spieren, met name in de pezen waarmee de spieren vastzitten aan botten, stijfheid, bepaalde drukgevoelige punten verspreid over het gehele lichaam en extreme moeheid. *Behandeling* Er is geen goede behandeling voor fibromyalgie. Veel patiënten hebben baat bij ontspanningstherapie, adviezen over houding, beweging en het leren omgaan met de pijn. Artsen schrijven amitriptyline voor als andere therapieën niet voldoende helpen. Hoe het werkt is niet precies bekend, maar mogelijk beinvloedt het de verwerking van pijnprikkels door de hersenen. *Effect* Het middel kan spierpijn, ochtendstijfheid, vermoeidheid en pijn op de drukgevoelige punten verminderen. Bovendien vermindert het slaapproblemen. Het middel werkt niet bij iedereen even goed.
	Klik voor meer informatie over geneesmiddelen bij spierpijn

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Of er bijwerkingen optreden, en in welke mate, hangt af van hoeveel en hoe lang u amitriptyline gaat gebruiken. Bovendien zullen bijwerkingen niet bij iedereenoptreden, maar alleen bij personen die daarvoor gevoelig zijn. De meeste bijwerkingen zijn in de eerste week het meest uitgesproken en nemen daarna af of verdwijnen zelfs. Ze gaan weer over als u met het middel stopt.

De belangrijkste bijwerkingen zijn: droge mond, sufheid, duizeligheid, hartkloppingen, gejaagdheid, verstopping, minder of meer zin in vrijen, misselijkheid, trillen, blauwgroene urine, moeilijk kunnen plassen, overmatig zweten, overgevoeligheid, gewichtstoename, borstvorming, lever- en bloedafwijkingen.

Sommige aandoeningen kunnen door amitriptyline verergeren. Neem daarom in elk geval contact op met uw arts als u lijdt aan: hartkramp (angina pectoris), hartfalen, hartritmestoornissen, verhoogde oogboldruk (glaucoom), epilepsie, een vergrote prostaat of porfyrie.

Regelmatig, vooral de eerste tijd dat u amitriptyline gebruikt

Sufheid, slaperigheid, een verminderd reactievermogen en wazig zien. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van processen op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste twee weken van de behandeling als u nog aan het middel moet wennen.
Droge mond, doordat u minder speeksel aanmaakt. Als u in het begin van de behandeling veel last heeft van een droge mond kunt u de aanmaak van speeksel stimuleren met (suikervrije) kauwgom of door te zuigen op ijsblokjes. Door de droge mond ontstaan sneller gaatjes in uw gebit en ontstekingen van het slijmvlies van de mondholte. Poets en flos extra goed als u merkt dat u last blijft houden van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker controleren.
Duizeligheid, vooral bij het opstaan uit bed of uit een stoel. Dit kan het gevolg zijn van een lagere bloeddruk. In het algemeen gaat de duizeligheid in enkele dagen tot weken over als uw lichaam zich heeft ingesteld op de lagere bloeddruk. Mensen met hartfalen kunnen hier meer last van hebben. Als u zich duizelig voelt, sta dan niet te snel op uit bed of van een stoel. U kunt het beste even liggen en de benen wat hoger leggen, bijvoorbeeld op een kussen. Blijft u last houden, overleg dan met uw arts.

Regelmatig

Hartkloppingen. Dit kan bij mensen met hartkramp (angina pectoris) een aanval uitlokken van pijn op de borst bij inspanning. Overleg hierover met uw arts. Heeft u kort geleden een hartaanval gehad, dan mag u amitriptyline niet gebruiken.
Gejaagdheid, angst, slapeloosheid en verwardheid.
Verstopping (obstipatie). Eet vezelrijke voeding en drink veel. Neem contact op met uw arts als u veel last blijft houden van verstopping.
Minder of soms juist meer zin in vrijen. Bij mannen: moeilijker krijgen van een erectie en zaadlozing. Bij vrouwen: moeilijker krijgen van een orgasme.
Gewichtstoename. Dit komt gedeeltelijk doordat u meer eetlust heeft, maar ook doordat uw lichaam soms meer water vasthoudt (oedeem).

Soms, vooral de eerste tijd dat u amitriptyline gebruikt

Misselijkheid en braken, vooral als u begint met amitriptyline. Mogelijk helpt het om amitriptyline op een volle maag in te nemen.
Trillende handen, rusteloze benen en spiertrekkingen.
Uw urine kan blauwgroen verkleuren; dit is onschuldig.
Moeilijk kunnen plassen. Dit is vooral van belang als u al moeite met plassen heeft door een vergrote prostaat. Neem contact op met uw arts als u dit merkt. Mogelijk is een ander medicijn geschikter voor u.
Overmatig zweten.

Zeer zelden

Overgevoeligheid voor amitriptyline. Dit merkt u aan huiduitslag, galbulten en jeuk. Gebruik amitriptyline dan niet meer. Een ernstige overgevoeligheid is te merken aan benauwdheid of een opgezwollen gezicht. Ga dan onmiddellijk naar een arts. In beide gevallen mag u amitriptyline in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor amitriptyline. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u amitriptyline of soortgelijke middelen niet opnieuw krijgt.
Borstvorming (bij mannen), melkafscheiding. Dit verdwijnt weer als u stopt met het gebruik.
Bloed- of leverafwijking. U kunt dit merken aan onverklaarbare koorts, keelpijn, blauwe plekken of een gele verkleuring van het oogwit. Staak dan het gebruik en waarschuw uw arts.
Mensen met epilepsie lopen een grotere kans op een epileptische aanval.
Als u porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen krijgt van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen: Dit middel kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u amitriptyline of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
Kinderen zijn extra gevoelig voor de bijwerkingen van amitriptyline.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart, waar u zich zorgen over maakt.

3. Heeft amitriptyline een wisselwerking met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

Andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd in elk geval geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.
Sommige andere middelen tegen depressie, namelijk citalopram, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline en duloxetine. Deze middelen kunnen de hoeveelheid amitriptyline in het bloed verhogen. Hierdoor kan het middel meer bijwerkingen geven, zoals sufheid, duizeligheid, verstopping, droge mond of moeilijk kunnen plassen. Bovendien kan een ernstige bijwerking optreden als u deze middelen tegelijk met amitriptyline gebruikt. U kunt dan last krijgen van spiertrekkingen, trillen, koorts, zweten, opgewondenheid en verwardheid. Raadpleeg uw arts, zodat deze eventueel de doseringen kan verlagen.
Ritonavir, een middel tegen virusinfecties, zoals het hiv, kan de bijwerkingen van amitriptyline versterken. Overleg hierover met uw arts, deze kan eventueel de dosis aanpassen.
Cimetidine, een middel tegen overtollig maagzuur. Door amitriptyline kan de hoeveelheid amitriptyline in uw bloed te hoog worden. Overleg hierover met uw arts, misschien kan deze u een ander middel tegen overtollig maagzuur voorschrijven.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

4. Als ik amitriptyline gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Rijd geen auto als u amitriptyline gebruikt. Overleg met uw arts als u absoluut moet autorijden. Mogelijk is er een ander middel dat deze bijwerking minder sterk heeft en waarmee u wel kunt rijden.

Is er voor u geen alternatief middel met minder bijwerkingen en wilt u toch autorijden? Beoordeel dan na enkele weken hoeveel last u heeft van sufheid, een verminderd coördinatievermogen of een verminderd beoordelingsvermogen. Een enkeling is na enkele weken wel voldoende gewend aan de bijwerkingen om te kunnen autorijden. Bij de meeste mensen is dit echter niet het geval.

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden

Laat iemand uit uw omgeving meerijden en kijken of u veilig genoeg rijdt. Deze persoon kan zien of u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers.
Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite heeft u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.
Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van amitriptyline in sterke mate.
Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.
Rijd niet 's nachts of bij slecht weer.

alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van amitriptyline. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan amitriptyline, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?
Bij amitriptyline zijn hiervoor geen beperkingen.

5. Kan ik amitriptyline gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap
Over het gebruik van amitriptyline tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend om met zekerheid te kunnen stellen dat het veilig is. Wel is bekend dat het via de placenta uw kind kan bereiken. Tijdens de zwangerschap mag u het uitsluitend onder nauwgezette begeleiding van uw arts gebruiken. Laat daarom direct uw arts weten dat u zwanger bent, of dit binnenkort wilt worden.

Borstvoeding
Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Dit middel komt in de moedermelk terecht. Bij een dosering tot 150 mg per dag voor de moeder, is tot nu toe geen schadelijk effect bij de baby gezien. Meestal adviseert men het risico nog verder te verkleinen door het middel 's avonds in te nemen en de nachtvoeding te vervangen door een flesje.

6. Hoe moet ik amitriptyline gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Hoe?

Capsules met vertraagde afgifte: slik de capsule in zijn geheel door met water, zonder te kauwen. Als u hier moeite mee heeft, kunt u de capsule openen. Neem de korreltjes dan wel in zonder te kauwen. De korrels zijn namelijk zo gemaakt dat ze de werkzame stof langzaam afgeven.
Tabletten: innemen met een half glas water.

Wanneer?
Bij voorkeur de totale dagdosis in een keer ‘s avonds voor het slapengaan innemen. Is de dosis echter meer dan 150 mg per dag, dan kunt u de dosis beter in twee keer innemen, ‘s ochtends en ‘s avonds.

In het begin van de behandeling kan het nodig zijn de dagdosis te verdelen over de dag om bijwerkingen te verminderen. Dit geldt ook voor ouderen. Overleg dit met uw arts.

Hoe lang?

Depressiviteit
Als het middel na zes weken geen effect heeft, overleg dan met uw arts.

Bespreek gedurende de hele behandeling alle veranderingen in uw gedrag of stemming steeds met uw arts. Het kan zijn dat u niet goed of onvoldoende op amitriptyline reageert en misschien meer baat zult vinden bij een ander middel.

Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes maanden of langer blijven gebruiken, anders heeft u kans dat de depressie terugkomt.

Zenuwpijn
Gebruik amitriptyline zolang u last blijft houden van de zenuwpijn. Dit is vaak verschillende maanden tot jaren.

Bedplassen
Dit middel is slechts een hulpmiddel bij het begin van een plastraining. Het is dus niet bedoeld altijd door te gebruiken.

Spanningshoofdpijn
Als het middel werkt, kan het nodig zijn het langdurig te gebruiken, soms een jaar of langer. Als het middel na zes weken nog geen effect heeft, zal de dosering misschien moeten worden verhoogd. Als u na drie maanden nog geen verbetering merkt, kunt u beter in overleg met uw arts een ander medicijn proberen.

Pijnstillerafhankelijke hoofdpijn
Gebruik amitriptyline één tot twee maanden om de periode dat u last zult krijgen van hoofdpijn, door het stoppen met de pijnstillers, te overbruggen.

Spierpijn (fibromyalgie)
Om het effect goed te beoordelen, moet u het middel minstens twee weken gebruiken. Na twee of drie maanden gebruik kan het middel wat minder gaan werken. Door het gebruik dan twee tot vier weken te stoppen en daarna weer te beginnen, kan het middel weer voldoende werkzaam worden.

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

Als u amitriptyline drie keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan twee uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan twee uur? Sla de vergeten dosis dan over.
Als u amitriptyline twee keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan vier uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan vier uur? Sla de vergeten dosis dan over.
Als u amitriptyline één keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten tablet dan over. Slikt u het hierdoor overdag in plaats van 's avonds? Houd er dan rekening mee dat dit midel sufheid geeft. U kunt nu bijvoorbeeld niet autorijden.

8. Kan ik zomaar met amitriptyline stoppen?

Nee, bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van vier weken. Na plotseling stoppen na een gebruik van ten minste vijf tot acht weken krijgen sommige mensen last van angst, slapeloosheid, onrust, duizeligheid, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en zweten. Deze verschijnselen treden vaak pas één tot twee dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee tot drie weken meestal over. Niet iedereen heeft even veel last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert. Als u er geen last van heeft, kunt u misschien sneller afbouwen. Vraag uw arts hierbij om advies.

Als u amitriptyline gebruikt tegen depressie: wees erop bedacht dat het effect van amitriptyline pas na ongeveer zes weken maximaal is en dat u het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt. Als u amitriptyline gebruikt tegen een depressie, wordt het gebruik wel vaak over een periode van enkele maanden afgebouwd, om te voorkomen dat de verschijnselen van de depressie terugkomen.

Laatste herziening: 5-7-2007

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers (WINAp). Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven geneesmiddel en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van amitriptyline bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl.